Szkolna Radonowa Mapa Polski

Mapa

Wyniki pomiarów radonu w szkołach naniesione na mapę Polski: kropka to szkoła, kolor – stężenie radonu. Przełącznikiem nad mapą wybierzesz pomiar: średnie stężenie w budynku, maksymalne albo zmierzone na parterze. Szczegóły pokazują się po najechaniu na kropkę albo jej dotknięciu.

Plakat do pobrania

Szkolna Radonowa Mapa Polski w formacie A1. Grafika jest skalowalna i można ją wydrukować w dowolnym formacie.

Plakat – PDF wysokiej jakościPDF, 12 MBPlakat – JPG, 300 ppiJPG, 16 MBPlakat – JPG, 96 ppi do publikacji w internecieJPG, 2,5 MB

O projekcie

Szkolna Radonowa Mapa Polski to projekt edukacyjny, zrealizowany w roku szkolnym 2020/2021, skierowany przede wszystkim do kół naukowych przedmiotów ścisłych (fizyka, chemia) szkół średnich. Celem projektu było zwiększenie świadomości występowania naturalnych źródeł promieniowania jonizującego, w szczególności wpływu radonu na zdrowie oraz zapoznanie uczniów, szczególnie zainteresowanych naukami ścisłymi, z zagadnieniami związanymi z szeroko pojętą dozymetrią promieniowania i ochroną radiologiczną. W projekcie wzięło udział 49 szkół.

Radon jest naturalnie występującym promieniotwórczym gazem szlachetnym, który powstaje w wyniku przemiany promieniotwórczej radu (produkt rozpadu znajdującego się w skorupie ziemskiej uranu). Radon występuje w powietrzu, glebie i w wodzie. Nie jest to pierwiastek trwały. Rozpada się emitując promieniowanie jonizujące, a konkretnie promieniowanie alfa, charakteryzujące się stosunkowo niewielką przenikliwością i zasięgiem oddziaływania. Największa część naszej „naturalnej dawki promieniowania” pochodzi właśnie od radonu i radioaktywnych produktów jego rozpadu, które wdychane są przez nas razem z powietrzem. Dlatego tak ważny i coraz bardziej popularny staje się monitoring radonu w pomieszczeniach codziennego użytku.

Projekt składał się z dwóch głównych części. Pierwsza to oczywiście pomiar radonu w szkołach. Każda szkoła otrzymała po cztery detektory śladowe radonu, które rozkładała w budynku zgodnie z przygotowaną przez nas instrukcją. Druga część to benchmark porównawczy, specjalne zadanie, które polegało na analizie zdjęć mikroskopowych płytek CR-39 detektorów radonu według dostarczonej instrukcji. Wyniki obydwu części prezentujemy poniżej.

W czasie projektu zorganizowaliśmy także trzy webinaria – pierwsze dedykowane tylko nauczycielom, którzy zgłosili się do udziału w projekcie, drugie uczniom – uczestnikom projektu – wyjaśniające problematykę tematu, a także zasady pomiaru radonu w pomieszczeniach oraz trzecie – wszystkim (uczniom i nauczycielom) – omawiające wyniki pomiarów zebrane z całej Polski.

Projekt został zrealizowany w partnerstwie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska oraz we wsparciu merytorycznym firmy Radonova, która dostarczyła detektory do pomiaru i wykonała odczyt tych detektorów w specjalistycznym, akredytowanym laboratorium. Na tej podstawie utworzyliśmy Szkolną Radonową Mapę Polski, którą prezentujemy na tej stronie. Wyniki projektu omówiliśmy także w artykule w Biuletynie „Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna” (nr 3/2021), wydawanym przez Państwową Agencję Atomistyki.

Dziękujemy wszystkim szkołom za udział w projekcie!

Pomiar stężenia radonu w szkołach

Każda szkoła zaangażowana w projekt otrzymała od nas po 4 detektory śladowe radonu, które rozstawiała w pomieszczeniach zgodnie z przesłaną instrukcją. Pomiar powinien trwać 30 dni (minimum). Uczestnicy projektu odsyłali do nas detektory tuż po zakończeniu pomiaru, które następnie trafiły do specjalistycznego laboratorium firmy Radonova w Szwecji, gdzie zostały odczytane zgodnie z akredytowaną procedurą. Uczestnicy projektu opracowywali i wypełnili formularz dotyczący warunków pomiaru. Należało podać m.in.: datę rozpoczęcia i zakończenia ekspozycji, dane dotyczące lokalizacji i charakterystyki budynku, rok budowy budynku, typ okien, szczegółowe informacje na temat miejsca rozłożenia detektorów, odległości od okien, itp. Wszystkie zebrane informacje są niezwykle istotne do szczegółowej analizy wyników pomiarów. Zostały one udostępnione poniżej razem z wynikami pomiarów.

Wyniki zostały także naniesione na mapę Polski, uzyskując w ten sposób mapę stężenia radonu w powietrzu na bazie ok. 200 punktów pomiarowych. W ten sposób utworzyliśmy Szkolną Radonową Mapę Polski! Dostępna jest ona w formie interaktywnej na tej stronie, a także w postaci plakatu. Zachęcamy w szczególności uczestników projektu do szczegółowej analizy danych pomiarowych w kontekście pytań, na które należało odpowiedzieć w ankiecie.

Lekcja „Analiza danych. Mapa radonowa”

Dla nauczycieli i ich uczniów, którzy brali udział w projekcie, przygotowaliśmy specjalny scenariusz lekcji „Analiza danych. Mapa radonowa”. Zachęcamy do przygotowania z wyników pomiarów, które udostępniamy powyżej, własnej mapy radonowej. Wystarczy wykorzystać popularny program Excel. Dokładną instrukcję wykonania analizy danych oraz przygotowania mapy publikujemy poniżej.

Scenariusz lekcji „Analiza danych. Mapa radonowa”PDF, 4,7 MB

Załączniki

Arkusz SMR.xlsxXLSX, 970 kBArkusz SMR_wzór.xlsxXLSX, 2,8 MBRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2020 r.W sprawie terenów, na których średnioroczne stężenie promieniotwórcze radonu w powietrzu wewnątrz pomieszczeń w znacznej liczbie budynków może przekraczać poziom odniesienia.PDF, 254 kB

Benchmark

Benchmarking to metoda poszukiwania modelowych rozwiązań w celu uzyskania najlepszych wyników poprzez uczenie się od innych i korzystanie z ich doświadczenia. Benchmarki porównawcze organizowane są w wielu dziedzinach nauki i techniki. Podobnie, jak w naszym przypadku, benchmark może polegać na rozwiązaniu konkretnego zadania przy użyciu dowolnych lub wskazanych przez autora benchmarku metod i narzędzi. Uczestnicząc w takich benchmarkach często wyłapujemy własne błędy, których sami nie zauważylibyśmy, a widzimy je dopiero, gdy porównujemy wyniki z innymi uczestnikami. To ważne, dzięki temu podnosimy jakość naszej pracy, badań, a korygując błędy, możemy być pewni, że nasze wyniki są prawidłowe.

Uczestnicy projektu Szkolna Radonowa Mapa Polski mieli możliwość wzięcia udziału w benchmarku porównawczym „Ocena stężenia radonu”. Ideą zadania było zapoznanie uczniów z techniką analizy zdjęć mikroskopowych płytek CR-39 detektorów radonu, metodami analizy danych. Poniżej prezentujemy treść benchmarku ze wszystkimi załącznikami, a także wyniki, które zostały zebrane w prezentacji. Dołączamy także wyniki nadesłane przez wszystkich uczestników w formacie zadanym przez treść benchmarku (z wszystkich plików usunięto dane osobowe, każdej grupie przypisany jest numer, a identyfikacja wyników z konkretną grupą uczniów możliwa jest tylko dla uczestników benchmarku).

Wszystkie publikowane przez nas materiały są ogólnodostępne, zachęcamy do ich wykorzystania na lekcjach fizyki czy zajęciach pozalekcyjnych.

Treść benchmarku

Ocena stężenia radonu. BenchmarkPDF, 3,2 MBCała paczka: opis benchmarku i załącznikiZIP, 7,7 MB

Poszczególne załączniki (9 plików)

radon_benchmark_wyniki.xlsxXLSX, 15 kBczesc1_zdjecie1.jpgJPG, 83 kBczesc1_zdjecie2.jpgJPG, 2,5 MBkalibracja_zdjecie1.jpgJPG, 306 kBkalibracja_zdjecie2.jpgJPG, 420 kBkalibracja_zdjecie3.jpgJPG, 549 kBczesc2_zdjecie3.jpgJPG, 329 kBczesc2_zdjecie4.jpgJPG, 140 kBskalowanie.pngPNG, 600 kB

Wyniki

Prezentacja wyników benchmarkuPDF, 4,3 MBArkusze z wynikami poszczególnych grupPliki XLS w jednym archiwum.ZIP, 507 kB

Materiały edukacyjne i dydaktyczne

Udostępniamy wszystkie materiały dydaktyczne i edukacyjne przygotowane na potrzeby projektu. Wszystkim zainteresowanym polecamy dwie broszury popularnonaukowe „Radon i jego źródła. Przewodnik młodego odkrywcy” oraz „Detekcja promieniowania jonizującego. Przewodnik młodego odkrywcy”. Obydwie książeczki wraz ze scenariuszem lekcji „Detekcja radonu” z materiałami dodatkowymi mogą przydać się nauczycielom fizyki na zajęcia związane z naturalnymi źródłami promieniowania jonizującego. Zachęcamy do ich wykorzystania.

Dla wszystkich zainteresowanych

Radon i jego źródła. Przewodnik młodego odkrywcyPDF, 2,7 MB

Detekcja promieniowania jonizującego. Przewodnik młodego odkrywcyPDF, 3,3 MB

Dla nauczycieli

Scenariusz lekcji „Detekcja radonu”PDF, 578 kB

Załączniki do scenariusza

Prezentacja do części APDF, 1,8 MBPrezentacja do części BPDF, 1,4 MBKarta pracy uczniaPDF, 239 kBFormularz: Jaką dawkę promieniowania jonizującego otrzymujesz rocznie?PDF, 463 kB

Uczestnicy projektu

Szkoły, które wzięły udział w projekcie, według województw:

Partnerzy