skip to Main Content

Mapa Polski Szkolna Radonowa

W Roku Fizyki Fundacja FORUM ATOMOWE realizuje projekt skierowany przede wszystkim do kół naukowych przedmiotów ścisłych w różnych typach szkół średnich, którego celem jest zwiększenie świadomości występowania naturalnych źródeł promieniowania jonizującego, w szczególności wpływu radonu na zdrowie. 

Projekt realizowany jest przez Fundację FORUM ATOMOWE w partnerstwie z firmą Radonova oraz Ministerstwem Klimatu i Środowiska.

ETAPY PROJEKTU

Etap pierwszy

Trwa rekrutacja szkół do projektu. Ze względu na specyfikę naszej akcji, Fundacja zaprasza do udziału tylko wybrane szkoły – z każdego województwa po 3 szkoły, rozdzielone przestrzennie. Wybrane szkoły otrzymują od nas zaproszenie – komunikujemy się drogą mailową i telefoniczną. Prosimy o jak najszybszą deklarację udziału szkoły w projekcie i wypełnienie formularza zgłoszeniowego.

Udział szkół w projekcie jest całkowicie bezpłatny!

Etap drugi

Szkoły otrzymują materiały dydaktyczne do przeprowadzenia zajęć (najlepiej w ramach koła naukowego) na temat naturalnej promieniotwórczości, radonu i metod jego pomiarów oraz 4 detektory śladowe do pomiaru stężenia radonu wraz z instrukcją wykonania pomiaru. Pomiar powinien trwać około jednego miesiąca. W trakcie tego etapu organizujemy także webinary, które pozwolą i nauczycielom i uczniom zapoznać się bliżej z tematyką projektu.

Etap trzeci

Dane uzyskane z analizy niemal 200 detektorów śladowych zostaną przeanalizowane w profesjonalnym laboratorium, a następnie przedstawione w formie graficznej. Powstanie pierwsza Szkolna Radonowa Mapa Polski. Detektory będą eksponowane w każdej części Polski, dlatego mamy nadzieję zaobserwować zależność pomiędzy budową geologiczną a wynikami zarejestrowanymi przez detektor w czasie miesięcznego pomiaru.

W ramach projektu uczniowie otrzymają wskazówki, jak przeprowadzić własną analizę danych i samodzielnie zaprezentować wyniki badań.

Szczegóły projektu:

Kliknij w zakładkę, aby dowiedzieć się więcej

Szkolna Radonowa Mapa Polski to projekt skierowany przede wszystkim do kół naukowych przedmiotów ścisłych (fizyka, chemia) szkół średnich. Celem projektu jest zwiększenie świadomości występowania naturalnych źródeł promieniowania jonizującego, w szczególności wpływu radonu na zdrowie oraz zapoznanie uczniów, szczególnie zainteresowanych naukami ścisłymi, z zagadnieniami związanymi z szeroko pojętą dozymetrią promieniowania i ochroną radiologiczną.

Radon jest naturalnie występującym promieniotwórczym gazem szlachetnym, który powstaje w wyniku przemiany promieniotwórczej radu (produkt rozpadu znajdującego się w skorupie ziemskiej uranu). Radon występuje w powietrzu, glebie i w wodzie. Nie jest to pierwiastek trwały. Rozpada się emitując promieniowanie jonizujące, a konkretnie promieniowanie alfa, charakteryzujące się stosunkowo niewielką przenikliwością i zasięgiem oddziaływania. Największa część naszej „naturalnej dawki promieniowania” pochodzi właśnie od radonu i radioaktywnych produktów jego rozpadu, które wdychane są przez nas razem z powietrzem. Dlatego tak ważny i coraz bardziej popularny staje się monitoring radonu w pomieszczeniach codziennego użytku.

W ramach projektu uczniowie skupieni w kołach naukowych (zakładamy także realizację zajęć w ramach typowych lekcji fizyki) stworzą Szkolną Radonową Mapę Polski. Do udziału w projekcie zapraszamy 48 szkółpo trzy szkoły na województwo. Szkoły będą dobierane tak, aby rozkład punków pomiarowych rozłożony był w miarę równomiernie. Każde koło naukowe otrzyma 4 detektory śladowe radonu, które widać na poniższym zdjęciu. Uczniowie wraz z opiekunem wykonają pomiar zgodnie z przygotowaną wcześniej instrukcją.

W ramach projektu zorganizowane zostaną także trzy webinaria – pierwsze dedykowane tylko nauczycielom – opiekunom zgłoszonych kół naukowych, drugie uczniom – członkom kół naukowych dotyczące wyjaśniające problematykę tematu, a także zasady pomiaru radonu w pomieszczeniach oraz trzecie – wszystkim (uczniom i nauczycielom) – omawiające wyniki pomiarów zebrane z całej Polski.

Zakładamy, że nauczyciel przeprowadzi zajęcia w ramach koła naukowego, które będą poświęcone źródłom promieniowania naturalnego, ze szczególnym uwzględnieniem radonu, według specjalnie przygotowanego scenariusza. Przygotowana zostanie także krótka broszura dla uczniów, w formie elektronicznej. Cały projekt zostanie przeprowadzony zdalnie, a udział w nim jest całkowicie bezpłatny. Wszystkie koszty pozostają po stronie Fundacji.

Projekt zostanie zrealizowany we wsparciu merytorycznym firmy Radonova, która dostarczy detektory do pomiaru i wykona odczyt tych detektorów w specjalistycznym laboratorium. Po otrzymaniu wyników z laboratorium, zostanie opracuje zbiorczy raport z wynikami pomiarów uzyskując w ten sposób mapę stężenia radonu w powietrzu na bazie ok. 200 punktów pomiarowych, które utworzą Szkolną Radonową Mapę Polski. Zespół Fundacji zaangażowany przygotuje na zakończenie artykuł popularnonaukowy o projekcie i jego wynikach.

Do udziału w projekcie zapraszamy tylko 48 szkółpo trzy szkoły na województwo. Szkoły zostaną dobrane tak, aby rozkład punków pomiarowych rozłożony był w miarę równomiernie w całej Polsce. Aktualnie prowadzimy rekrutację i wysyłkę zaproszeń do wytypowanych przez nas szkół. Kontaktujemy się drogą mailową oraz telefonicznie.

Każda szkoła zaangażowana w projekt otrzymuje 4 detektory śladowe radonu, które rozstawia w pomieszczeniach zgodnie z przesłaną instrukcją.

Pomiar trwa 30 dni. Następnego dnia po zakończeniu pomiaru należy odesłać detektory. Trafią one następnie do specjalistycznego laboratorium w Szwecji, gdzie zostaną odczytane.

Wspólnie z uczniami nauczyciel opracowuje i wypełnia formularz, który udostępniony zostanie na stronie internetowej projektu. Należy podać m.in.:

  • numer każdego detektora znajdujący się przy kodzie kreskowym
  • datę rozpoczęcia ekspozycji (otwarcia folii i umieszczenia w miejscu pomiaru),
  • datę końca ekspozycji (zdjęcia detektora z miejsca pomiaru),
  • dane dotyczące lokalizacji i charakterystyki budynku,
  • rok budowy budynku,
  • typ okien,
  • (…)

Każdy nauczyciel – opiekun grupy otrzyma login i hasło do formularza.

Następnego dnia po zakończeniu pomiaru, który trwa 30 dni, należy detektor zapakować w kopertę dołączoną do zestawu i odesłać na adres podany w instrukcji. Nauczyciel otrzyma instrukcję, jak zamówić kuriera. Wszystkie koszty pokrywa nasza Fundacja.

Po zebraniu wszystkich detektorów ze szkół, niezwłocznie przekazujemy je do analizy w akredytowanym Laboratorium Radonova w Uppsali w Szwecji, gdzie detektory zostaną odczytane zgodnie z akredytowana procedurą.

Po otrzymaniu wyników z Laboratorium, nasz zespół opracuje zbiorczy raport i naniesie wyniki pomiarów na mapę Polski uzyskując w ten sposób mapę stężenia radonu w powietrzu na bazie ok. 200 punktów pomiarowych. W ten sposób utworzymy pierwszą w historii Szkolną Radonową Mapę Polski!

Na zakończenie projektu powstanie specjalna publikacja i artykuł popularnonaukowy, prezentujące wyniki projektu wraz z listą szkół biorących udział w tworzeniu Szkolnej Radonowej Mapy Polski. 

W czasie trwania projektu zrealizowane zostaną trzy webinary dedykowane uczniom i nauczycielom biorących udział w projekcie.

Pierwszy webinar będzie dedykowany tylko nauczycielom – opiekunom zgłoszonych kół naukowych/grup uczniów, w czasie którego omówimy procedurę wykonania pomiaru oraz odpowiemy na wszystkie pytania. Termin 9 listopada br. Webinar zostanie nagrany i udostępniony wszystkim szkołom, które dołączą do projektu w trakcie jego realizacji. 

Drugi webinar dedykujemy uczniom biorącym udział w projekcie. W czasie tego seminarium online omówimy tak zagadnienia, jak:

  • Promieniotwórczość, historia odkrycia tego zjawiska, promieniowanie jonizujące, jego rodzaje i źródła, wpływ promieniowania na organizm człowieka.
  • Naturalne szeregi promieniotwórcze, radionuklidy w życiu codziennym.
  • Radon – promieniotwórczy naturalnie występujący radioaktywny gaz. Skąd się bierze, jak powstaje, jaki jest jego wpływ na zdrowie. Metody pomiaru radonu: mierniki aktywne i detektory pasywne. Detektory CR-39 – co to i jak działa. Jak przebiega analiza detektorów, jak zapewnia się dobrą dokładność pomiarów.
  • Mapy radonowe, czyli jak przewidzieć narażenie o radonu i czy mogą one zastąpić wykonanie pomiaru?
  • Podstawowe zasady ochrony radiologicznej, czyli ochrony przez promieniowaniem jonizującym.

Trzeci webinar, na który zapraszamy wszystkich uczniów i nauczycieli biorących udział w projekcie, w trakcie którego przedstawimy i omówimy wyniki pomiarów zebrane z całej Polski.

Webinary poprowadzą popularyzatorzy nauki, wolontariusze Fundacji FORUM ATOMOWE, Zuzanna Podgórska oraz Dariusz Aksamit.

Terminy webinarów podamy wkrótce.

Zuzanna Podgórska – doktorantka w Zakładzie Fizyki Jądrowej Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, Wolontariuszka Fundacji Forum Atomowe, członek Stowarzyszenia Rzecznicy Nauki i europejskiej organizacji European Radon Association. Jest też aktywnie działającym popularyzatorem nauki, finalistką 9 polskiej edycji międzynarodowego konkursu FameLab (2019). Brała udział w projekcie Atomowy Autobus – Mobilne Laboratorium. Na co dzień prowadzi Polski Oddział Radonova Laboratories i pracuje jako ekspert ds. Edukacji w Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. W ramach pracy doktorskiej zajmuje się przygotowaniem mapy radonowej wybranych obszarów Polski i analizą korelacji budowy geologicznej podłoża i stężenia radonu w powietrzu.

 

 

 

 

 

 

 

Dariusz Aksamit – magister inżynier Fizyki Technicznej ze specjalnością Fizyka Medyczna, jest zapalonym popularyzatorem nauki, działa aktywnie nie tylko w Fundacji Forum Atomowe, ale także w stowarzyszeniu Rzecznicy Nauki. Prowadził przez wiele lat kolejnych edycji Letnich Obozów Politechniki Warszawskiej dla młodzieży (2010-2015), brał udział w trzech edycjach projektu Atomowy Autobus – Mobilne Laboratorium. Realizował filmy popularnonaukowe dla Experimentum Simplex (2015) i Adamed (2016). Dariusz jest finalistą FameLabu (2012), a w latach 2011-2013 pracował w Centrum Nauki Kopernik. Obecnie jest także nauczycielem fizyki w prywatnej szkole podstawowej. Więcej informacji: aksamit.info

W ramach projektu organizujemy benchmark do zrealizowania w czasie zajęć pozalekcyjnych.

Każdy nauczyciel otrzyma scenariusz zajęć pozalekcyjnych dotyczący metod detekcji promieniowania jonizującego, w szczególności promieniowania alfa (pochodzącego od radonu). Przyjrzymy się dokładnie metodzie pomiaru stężenia radonu, który realizowany jest w Państwa szkołach.

Promieniowanie alfa pozostawia ślady na płytce polimerowej w detektorze radonu. Po chemicznej obróbce tej płytki ślady te są widoczne w postaci kropek pod mikroskopem. Kropki te mają określoną wielkość, co pozwala ocenić, czy dany ślad pochodzi od cząstki alfa od radonu, czy innej naładowanej cząstki. Ślady te są zliczane. Na podstawie liczby tych śladów oraz czasu ekspozycji, używając odpowiedniej krzywej kalibracyjnej, można określić stężenie radonu.

Uczniowie sami będą mogli oszacować stężenie radonu wykonując ćwiczenie w formie benchmarku porównawczego między szkołami. W tym celu udostępnimy przykładowe zdjęcia mikroskopowe płytek CR-39, które poddane zostały ekspozycji na radon.

Idea benchmarku:

Każda szkoła otrzyma zestaw zdjęć wytrawionych płytek polimerowych wraz z krzywą kalibracyjną z pomiarów radonu wykonanych wcześniej. Należy określić, jakie było stężenie radonu w czasie wykonania tych pomiarów. Zdjęcia należy przeanalizować za pomocą bezpłatnego oprogramowania ImageJ. Instrukcja wykonania tej analizy oraz instrukcja do programu ImageJ będzie częścią scenariusza zajęć dotyczącego metod detekcji promieniowania jonizującego.

 

Wyniki tej analizy każda szkoła przesyła poprzez specjalny formularz na stronie internetowej projektu.

Na zakończenie projektu, w czasie webinaru podsumowującego, przedstawimy wyniki tego benchmarku.

Każda szkoła po zakończeniu pomiarów radonu i zebraniu wyników z całej Polski otrzyma odpowiednio przygotowane dane ze wszystkich szkół do własnej analizy.

Wraz z tymi danymi prześlemy scenariusz zajęć dydaktycznych, w którym omówimy krok po kroku, jak przeprowadzić analizę danych i samodzielnie zaprezentować wyniki badań. Tematyka tych zajęć obejmie także ogólne informacje dotyczące analizy dużych zbiorów danych, metod statystyki i analizy wyników pomiarów fizycznych.

 → zajęcia nieobowiązkowe, ale polecane

Detektory radonu typu CR-39.

Nauczycieli, którzy zdecydują się na udział swojej szkoły w projekcie, prosimy o krótki email z nazwą szkoły oraz jej dokładnym adresem na dedykowany adres mailowy:

radon@forumatomowe.org

Harmonogram projektu:

  • Webinar organizacyjny dla nauczycieli, 9.11.2020 r.
  • Rozmieszczenie detektorów w szkołach .
  • Do niedzieli 15 listopada prześlemy pierwszy scenariusz zajęć dydaktycznych poświęcony detekcji promieniowania alfa wraz z benchmarkiem.
  • Webinar dla uczniów i nauczycieli.
  • Zajęcia prowadzone przez nauczycieli w oparciu o scenariusz zajęć dydaktycznych poświęcony detekcji promieniowania alfa wraz z benchmarkiem. Realizacja benchmarku.
  • Uzupełnienie formularza online dotyczącego pomiaru radonu w szkole.
  • Odesłanie detektorów – po 30 dniach od ich rozmieszczenia w szkole, oraz wyników benchmarku (pierwsza połowa grudnia).
  • Webinar podsumowujący wyniki pomiarów – prezentacja Szkolnej Radonowej Mapy Polski – oraz wyniki przeprowadzonego benchmarku.
  • Zajęcia prowadzone przez nauczycieli w oparciu o scenariusz zajęć dydaktycznych dotyczący analizy wyników pomiarów radonu w szkołach (nieobowiązkowe).

Dlaczego warto wziąć udział w projekcie?

  • Możliwość zaangażowania uczniów w ciekawy projekt naukowy.
  • Możliwość zdobycia cennego doświadczenia i poznania pracy naukowej „od kuchni”.
  • Udział w tworzeniu pierwszej w Szkolnej Radonowej Mapy Polski.
  • Ciekawe seminaria prowadzone przez popularyzatorów i naukowców.
  • Urozmaicenie zajęć dodatkowych, kół naukowych, lekcji fizyki.
  • Zainteresowanie uczniów zagadnieniami związanymi z fizyką jądrową i ochroną radiologiczną (ochroną przed promieniowaniem jonizującym).

Nasz zespół:

  • mgr inż. Zuzanna Podgórska – kierownik projektu,
  • mgr inż. Dariusz Aksamit,
  • Paulina Kucharczyk
  • mgr Łukasz Koszuk,
  • mgr inż. Iwona Słonecka.

Zapraszamy do kontaktu

radon@forumatomowe.org

ORGANIZATOR:

PARTNERZY:

Zapraszamy szkoły do wspólnego przygotowania
pierwszej w historii
Szkolnej Radonowej Mapy Polski!
Back To Top