Gdy opinia publiczna mówi o „awarii”, to zazwyczaj określenie to nie jest używane precyzyjnie. Na przykład w Niemczech obowiązuje rozporządzenie o ochronie przed promieniowaniem, które definiuje, czym jest tzw. incydent w elektrowni jądrowej. Zgodnie z jego treścią: „Incydent to przebieg zdarzeń, wskutek wystąpienia których praca elektrowni, lub podejmowane czynności, z uwagi na konieczność zachowania bezpieczeństwa nie mogą być kontynuowane. Są to zdarzenia możliwe do opanowania dzięki układom bezpieczeństwa, bądź zdarzenia, dla których, w razie kontynuowania działalności, przewidziano środki ostrożności.” Z całą pewnością specjaliści w elektrowniach jądrowych posiadają odpowiednie doświadczenie, by właściwie zakwalifikować zaistniałe zdarzenie jądrowe.
Odróżniane są dwa rodzaje występowania błędów w funkcjonowaniu elektrowni jądrowych: „zakłócenia/anomalia w działalności” – oznaczające nieznaczne odstępstwa od normalnego trybu działania urządzeń, które mogą być niezwłocznie usunięte; natomiast „awarie możliwe do opanowania” – to już poważne zaburzenie działalności urządzeń elektrowni jądrowej.
W nomenklaturze międzynarodowej funkcjonuje system stopniowania rodzajów awarii: jest nim schemat INES Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA). Dzieli on zdarzenia w elektrowniach jądrowych na 8 stopni – od 0 do 7: poziom 0 oznacza brak albo zakłócenie mało znaczące dla technicznego bezpieczeństwa elektrowni, poziom 1 – anomalia, poziomy 2 i 3 – incydenty, a stopnie 4 do 7 obejmują poważne awarie (wypadki).
Jeśli dochodzi do tzw. anomalii (zakłóceń) w elektrowniach, to musi o nich zostać powiadomiona opinia publiczna. Na przykład w Niemczech, o tym, kiedy ma to nastąpić, tzw. rozporządzenie w sprawie raportów o anomaliach. Dzieli ono awarie jeszcze na cztery dalsze poziomy.
Zakłócenia działania elektrowni jądrowej
Gdyby porównać rower do reaktora jądrowego, to skrzypiący łańcuch, czy poluzowaną śrubę na błotniku można by określić właśnie jako zakłócenie czy anomalię: rower jedzie dalej i może uczestniczyć w ruchu drogowym – łańcuch potrzebuje jedynie kilku kropli oleju.
W elektrowni atomowej takim zakłóceniem będzie np. nieznaczny, powyżej standardowego poziomu, wzrost ciśnienia w obiegu chłodzącym. W sytuacji takiego wzrostu ciśnienia aktywowane są systemy monitorujące bezpieczeństwo i układy ograniczające; w ten sposób błąd ten jest korygowany automatycznie.
We wspomnianym wyżej rozporządzeniu na temat sporządzania raportów zostało dokładnie określone, jakie zdarzenia dotyczące funkcjonowania elektrowni jądrowej i w jakich terminach powinny być zameldowane odpowiednim władzom.
Największa możliwa do opanowania awaria
Awarie powodujące uruchomienie układów bezpieczeństwa oznaczają poważne uszkodzenia w elektrowni jądrowej – np. przerwanie pierwotnego obiegu chłodzenia. Jak już samo określenie tej awarii wskazuje, elektrownie jądrowe są tak zaplanowane, przemyślane i zbudowane, by oddziaływanie i skutki takiej awarii zostały opanowane. Przy opisanym rodzaju awarii uruchamia się system bezpieczeństwa reaktora, który powoduje:
- Wyłączenie reaktora
- Odprowadzenie ciepła powyłączeniowego
- Zatrzymanie materiałów radioaktywnych w bezpiecznym „zamknięciu”, na terenie obiektu jądrowego.
System bezpieczeństwa reaktora musi ograniczać szkody w urządzeniach reaktora i zapobiegać wystąpieniu, wskutek awarii, szkód w otoczeniu elektrowni jądrowej.
INES The International Nuclear Event Scale - Międzynarodowa skala zdarzeń jądrowych
Skala INES – skrót pochodzi od nazwy „The International Nuclear Event Scale (INES)” – od 1990 roku dzieli rodzaje wypadków w elektrowniach jądrowych na 8 kategorii.
Jak zapewne wszystkim wiadomo, również do opisu niektórych zdarzeń w przyrodzie używane są odpowiednie „skale”: energię trzęsienia ziemi podaje się w 8 stopniowej „skali Richtera”, a prędkość wiatru w 12 stopniowej „skali Beauforta”.
Awarie, według tej skali, oznaczają zdarzenia oddziaływające także na teren poza obiektem. Incydenty, w myśl wspomnianej skali, to zdarzenia odbywające się tylko w obrębie obiektu reaktora czy elektrowni.
Rys. Skala INES [źródło: EDF Polska]
INES-Poziom 7: Katastrofa/wielka awaria - uwolnienie ogromnej ilości substancji promieniotwórczych, możliwe ostre oraz późniejsze skutki zdrowotne i środowiskowe na rozległym obszarze, w więcej niż jednym kraju
INES-Poziom 6: Poważna awaria - uwolnienie znacznej ilości materiałów promieniotwórczych do atmosfery, konieczne wdrożenie planów awaryjnych przewidzianych w danym kraju
INES-Poziom 5: Awaria z zagrożeniem poza obiektem - uwolnienie materiałów promieniotwórczych do atmosfery, możliwa konieczność częściowego uruchomienia przewidzianych planów awaryjnych, poważne uszkodzenie reaktora, np. pożar albo eksplozja powodują uwolnienie w obrębie elektrowni dużych ilości materiałów promieniotwórczych.
INES-Poziom 4: Awaria bez znaczącego zagrożenia poza obiektem - uwolnienie materiałów radioaktywnych do atmosfery (wydostanie się poza obiekt); możliwy wpływ na produkty żywnościowe (bądź też ich produkcję); nie ma konieczności uruchamiania planów awaryjnych. W obrębie obiektu znaczące szkody, na przykład stopienie się rdzenia reaktora. Więcej niż jeden pracownik jest narażony na działanie promieniowania radioaktywnego.
INES-Poziom 3: Poważny incydent - bardzo małe uwolnienie materiałów radioaktywnych do atmosfery (wydostanie się poza obiekt). Nie ma konieczności uruchamiania planów awaryjnych. Pracownicy są narażeni na szkodliwe dla zdrowia promieniowanie. Dalsze problemy z systemem bezpieczeństwa mogą spowodować awarię.
INES-Poziom 2: Incydent - awaria urządzeń zapewniających bezpieczeństwo reaktora, jednak pozostałe, działające, zapobiegają gorszym następstwom. Jeden pracownik jest narażony na wyższą niż dopuszczalna rocznie dawkę promieniowania i/lub uwolnione są znaczące ilości substancji promieniotwórczych w obrębie obiektu.
INES-Poziom 1: Anomalia - błąd wskutek usterek technicznych, błędów w obsłudze lub nieprawidłowym zaplanowaniu przebiegu procesów. Przykłady: błędy przy transporcie materiałów promieniotwórczych, incydenty bez bezpośredniego wpływu na bezpieczeństwo, drobne uszkodzenia rurociągów.
INES-Poziom 0: Odstępstwa od normalnej pracy
Źródło: Nukleo.pl - portal wiedzy o energii jądrowej (w przygotowaniu)
Artykuł z serii przygotowanej przez Fundację po trzęsieniu ziemi w Japonii w marcu 2011 roku – wszystkie artykuły i odnośniki.
